Borsa
Beta
İzlediğiniz içerikler sonrasında Finansal Okuryazarlık Sertifikası kazanmak için üye girişi yapmanız gerekmektedir.
10 kredi
  • Kategori Borsa
  • Süre ####

Eğitimi Paylaş

İçerik Metni

Beta

Hisse senedi yatırımı ile ilgili analizlerde sıklıkla kullanılan temel verilerden biri hisse senedinin betasıdır. Yatırım analizleriyle ilgili veri sağlayıcılarının çoğunda hisse senedinin betasıyla ilgili bilgilere yer verilmektedir. Peki beta tam olarak neyi ifade eder ve biz bunu nasıl kullanabiliriz? Gelin birlikte inceleyelim.

Hisse senedi yatırımlarının değerini etkileyen faktörler sistematik olanlar ve sistematik olmayanlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Sistematik olmayan faktörler, şirkete ya da sektöre özgü gelişmelerden kaynaklı olanlardır. Örneğin şirketin ürünlerine olan talepteki değişiklikler, şirketin yönetiminin geliştirdiği projelerin başarısı ya da bir sektördeki karlılığı değiştirebilecek nitelikte yapılan yasal düzenlemeler sistematik olmayan faktörlerdir.

Sistematik faktörler ise, bir yatırımın fiyatının genel piyasa koşullarından etkilenmesi ile ilgilidir. Bu, genellikle piyasadaki makroekonomik gelişmelerden kaynaklanır. Faiz oranlarındaki değişiklikler, enflasyondaki değişiklikler, politik istikrar ya da istikrarsızlıklar örnek olarak verilebilir. Piyasanın tamamını etkileyen nitelikte olan bu tür gelişmeler sonucunda hisse senetlerinin tamamı aynı şekilde etkilenmemektedir. Belli bir hisse senedinin piyasanın genelini olumlu ya da olumsuz etkileyen faktörlerden ne şekilde etkilendiğini anlamak için o hisse senedinin betası bize fikir vermektedir.

Beta, hisse senedinin getirilerinin, piyasa endeksinin, örneğin Türkiye’de BİST 100 endeksinin, getirilerine olan duyarlılığının ölçümüdür. Bu ölçüm geçmiş getiri verileri kullanılarak istatistiki yöntemlerle yapılmaktadır.

Hisse senedinin betası 1 ise piyasa endeksinin %1 artması durumunda hisse senedinin fiyatının %1 artmasının, benzer şekilde piyasa endeksinin %1 düşmesi durumunda hisse senedinin fiyatının %1 düşmesinin beklendiği anlamına gelir. Örneğin holding şirketlerinin betaları, bünyelerinde farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketleri barındırmaları nedeniyle genellikle 1’e yakındır.

Eğer beta -1 ise piyasa endeksinin %1 artması durumunda hisse senedinin fiyatının %1 düşmesinin, benzer şekilde piyasa endeksinin %1 düşmesi durumunda hisse senedinin fiyatının %1 artmasının beklendiği anlamına gelir.

Betanın 0 olması ise hisse senedi getirileri ile piyasa endeksinin getirileri arasında bir ilişki olmadığını gösterir.

Beta istatistiki yöntemler kullanılarak hesaplandığı için bu hesaplama sonucunda bazı şirketlerin betasının negatif olduğu ya da 0’a yakın bir değer olduğu sonucuna ulaşılabilmektedir. Ancak, bu sonuçlar o şirketin getirilerinin piyasayla ters yönde hareket edeceği ya da piyasadan bağımsız hareket edeceği anlamına gelmemektedir. Bu tür sonuçlar, ilgili şirketin geçmiş fiyat hareketlerinde sistematik olmayan faktörlerin daha etkili olmasından kaynaklanır, yani bulunan beta bilgileri anlamlı değildir ve kullanılmamalıdır.

Hisse senetlerinin betaları genellikle 0,5 ve 1,5 arasında değişmektedir. Betanın 0,5 olması hisse senedinin getirilerinin piyasaya göre %50 oranında daha az dalgalandığı anlamına gelir. Betası düşük olan hisseler ekonomik konjonktürdeki dalgalanmalardan diğer şirketler kadar etkilenmemektedir ve daha istikrarlı ancak daha düşük getiri beklentisi olan şirketlerdir. Bu hisseler, defansif hisseler olarak da yorumlanmaktadır. Risk iştahı düşük olan kişiler tarafından daha çok tercih edilebilmekte, portföyünün riskini düşürmek isteyen yatırımcılar için uygun bir seçenek olarak değerlendirilebilmektedir. Gıda, içecek, ilaç gibi dayanıklı tüketim malları üreten şirketler ile kamusal hizmet üreten şirketler genellikle düşük beta değerlerine sahiptir. Bu tür şirketlerin geliri genellikle istikrarlıdır ve tüketicilerin temel ihtiyaçlarına yöneliktir, bu da daha az dalgalı bir performans sergilemelerini sağlamaktadır.

Betası 1,5 olan hisse senedinin getirilerinin piyasaya göre %50 oranında daha fazla dalgalandığını anlayabiliriz. Betası yüksek olan hisseler ekonomik konjonktürdeki dalgalanmalardan diğer şirketlere kıyasla daha fazla etkilenmektedir ve daha istikrarsız ancak daha yüksek getiri beklentisi olan şirketlerdir. Hisse senedi yatırımlarından yüksek getiri elde etmek isteyen yatırımcılar, portföylerine beta katsayısı yüksek olan senetleri dahil etmeyi tercih edebilir. Bankacılık, enerji, bilişim gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin betalarının genellikle daha yüksek olduğu söylenebilir.

Aynı sektörde faaliyet gösteren şirketlerin betaları da birbirinden farklılık göstermektedir. Piyasanın lideri konumunda olan şirketler genellikle piyasa payı düşük olan şirketlere göre daha düşük betaya sahiptir. Şirketin

  • finansal kaldıracının yüksek olması, yani varlıklarının finansmanında özkaynaktan çok yabancı kaynak kullanıyor olması

  • faaliyet kaldıracının yüksek olması yani toplam maliyetlerinin içinde sabit maliyetlerin ağırlığının yüksek olması,

şirketin ekonomik gelişmelere daha duyarlı olacağı anlamına gelebilmekte ve bunun sonucunda betaları daha yüksek olabilmektedir.

Unutulmamalıdır ki beta, ilgili hisse senedinin getirilerinin yalnızca piyasanın tümünü etkileyen gelişmelere olan duyarlılığının geçmişte nasıl olduğunu gösterir ve bu konuda geleceğe dair fikir verir. Şirkete özgü ve sektöre özgü faktörlerle ilgili herhangi bir fikir vermez. Konjonktüre göre değişebilmekle birlikte, hisse senetlerinin fiyatlarındaki değişikliklerde şirkete özgü faktörler, piyasa kaynaklı faktörlere göre daha belirleyicidir. Bu nedenle yatırım kararı almadan önce yalnızca hisse senedinin betasına bakılarak hareket edilmemesi, yatırım kararının farklı temel analiz ölçütleriyle de desteklenmesi önemlidir.